Benlik saygısı çocukların duygusal ve sosyal gelişiminde önemli rol oynar ve çocuklarda olumlu benlik saygısı geliştirmek çok önemlidir. Bu yazımda çocuklukta öz saygının farklı yönlerini inceleyeceğiz ve bu beceriyi geliştirmek için pratik stratejileri göreceğiz.
Çocuklarda Özgüven Nedir?
Özgüven; çocukların kendilerine ilişkin değerlendirme algısını ifade eder. Kendini kabullenmeyi, beden imajını, özerkliği ve başarısızlığın üstesinden gelme yeteneğini kapsar. Olumlu benlik saygısı, çocukların kendilerine karşı yapıcı bir tutum geliştirmelerine ve başkalarıyla sağlıklı ilişkiler kurmalarına olanak tanır.
Çocuklarda Düşük Benlik Saygısının Belirtileri
Çocuklarda özgüven eksikliği farklı şekillerde kendini gösterebilir. Benlik saygısı sorununa işaret edilebilecek bazı yaygın işaretler şunlardır:
- Kendini değersizleştirme: Çocuk sürekli kendini eleştirebilir, kendini değersizleştirebilir ve kendisi hakkında olumsuz bir algıya sahip olabilir. Pek çok durumda kendisini yetersiz veya pek yetkin olmadığını düşünebilir.
- Zorluklardan kaçınma: Benlik saygısı düşük olan bir çocuk, zor veya stresli görünen faaliyetlerden ya da zorluklardan kaçınabilir. Başarısızlıktan korkabilir ve hata yapma riskine girmek yerine denememeyi tercih edebilir.
- Eleştiriye duyarlılık: Benlik saygısı kırılgan olan çocuklar eleştirilere karşı çok duyarlı olabilir ve olumsuz yorumlara aşırı tepki gösterebilirler. Kolayca incinebilirler ve yapıcı eleştiriyi kabul etmekte zorluk çekebilirler.
- Sürekli onay arayışı: Benlik saygısı düşük çocuklar, sürekli olarak başkalarından onay ve onay alma ihtiyacı duyabilirler. Her ne pahasına olursa olsun memnun etmeye çalışabilirler ve kendi başlarına karar vermekte zorluk çekebilirler.
- Sosyal izolasyon: Benlik saygısının eksikliği sosyal izolasyona yol açabilir. Çocuklar reddedilme ya da yargılanma korkusuyla akranlarıyla etkileşimden uzaklaşabilir ve bunlardan kaçınabilir.
- Benlik saygısına dayalı performans: Bazı çocuklar öz değerlerini yalnızca başarılarına ve performanslarına bağlayabilir. Ancak başarılı olduklarında kendilerini iyi hissedebilirler, başarısız olduklarında ise özgüvenlerini kaybedebilirler.
- Anksiyete ve depresyon: Benlik saygısının eksikliği aynı zamanda anksiyete ve depresyonun gelişmesine de katkıda bulunabilir. Çocuklarda depresyon sürekli üzüntü, aktivitelere ilgi kaybı, konsantre olmada zorluk gibi durumlar yaşayabilirler.
Çocukların olumlu öz saygı geliştirmelerine yardımcı olmak için bu işaretleri tanımak ve uygun şekilde müdahale etmek önemlidir. Destek, teşvik ve güven arttırıcı fırsatlar sunarak onların duygusal ve sosyal gelişimlerine katkıda bulunabiliriz.
Benlik Saygısını Etkileyen Faktörler
Çocuklarda benlik saygısının gelişimini bir çok faktör etkileyebilir. Aile ortamı bunların arasında önemli bir rol oynar. Çünkü anne-baba ve kardeşlerle ilişkiler çocuğun kendilik algısını etkileyebilir. Okul deneyimleri ve sosyal etkileşimler de önemli faktörler arasındadır. Medya ve toplum, özellikle vücut imajı ve güzellik standartları açısından çocuğun öz algısı üzerinde de önemli bir etkiye sahiptir.
Çocuklarda Olumlu Saygıyı Geliştirme Stratejileri
Belirtildiği gibi benlik saygısı çocukların duygusal ve sosyal gelişimi açısından önemlidir. Olumlu benlik saygısı, çocukların kendilerini daha güvende hissetmelerine, risk almalarına, olumlu ilişkiler kurmalarına ve başarısızlıklarla, zorluklarla daha iyi başa çıkmalarına yardımcı olabilir. Çocuklarda olumlu benlik saygısını teşvik etmek için dikkate alınması gereken bazı şeyler:
- Duygusal desteğin önemi: Çocuklar, oldukları gibi sevilmeye ve tekdir edilmeye ihtiyaç duyarlar. Ebeveynler, öğretmenler ve hayatlarındaki diğer yetişkinler, onları cesaretlendirerek, tanıyarak ve şefkat göstererek özsaygılarının artmasına yardımcı olabilirler.
- Özerkliği teşvik edin: Çocuklar kendilerini özerk hissetmeli ve karar verebilme yeteneğine sahip olmalıdır. Özerkliği teşvik ederek çocukların seçimleri ve eylemleri konusunda daha güvende hissetmelerine yardımcı olabilirsiniz.
- Başarıdan çok çabaya değer verin: Çocuklar çabanın başarıdan daha önemli olduğunu öğrenmelidir. Hata yapmaları veya ilk seferde doğru yapmamaları anlamına gelse bile onları yeni şeyler denemeye teşvik edin.
- Başkalarıyla karşılaştırmaktan kaçının: Çocuklar kendilerini sürekli başkalarıyla karşılaştırmadan oldukları gibi takdir etmeyi öğrenmelidir. Diğer çocuklarla karşılaştırma yapmaktan yada onların önünde diğer çocuklar hakkında olumsuz yargılarda bulunmaktan kaçının.
- Duygularını ifade etmesi için teşvik etmek: Çocuklar duygularını tanımayı ve ifade etmeyi öğrenmelidir. Duygularını paylaşmaları ve onları rahatsız eden şeyleri ifade etmeleri konusunda onları cesaretlendirin.
- Keyif aldıkları etkinlikler için fırsatlar sağlayın: Çocuklara keyif aldıkları ve kendilerini yetkin hissettikleri etkinlikleri yapma fırsatları tanınmalıdır. Keyif aldıkları aktiviteler özsaygılarını ve özgüvenlerini geliştirmelerine yardımcı olur.
Çocuklarda benlik saygısı onların duygusal ve sosyal gelişimleri için önemli bir beceridir. Duygusal destek sağlayarak, bağımsızlığı teşvik ederek, çabayı kutlayarak, olumlu beden imajını teşvik ederek, problem çözmeyi teşvik ederek ve çocukların ilgi alanlarını destekleyerek, olumlu ve kalıcı bir öz saygının geliştirilmesine yardımcı olabiliriz. Çocuklarda özgüven gelişimine yatırım yaparak, onlara hayatın zorluklarıyla özgüven ve dayanıklılıkla baş edebilecekleri, dolu bir gelecek için gerekli araçları sağlamalıyız.
Şefika Nur Doğan Keleş
Çocuk Gelişimci & Aile Danışmanı
Şefika Nur Doğan Keleş 