Gelişim; döllenme ile başlayarak yaşam boyu birbirini izleyen olayların oluşturduğu bir süreçtir. Gelişim, biyofizyolojik ve psikososyal süreçlerin karşılıklı olarak etkileşiminin bir ürünüdür. Genetik etkenler gelişimin sınırlarını belirlerken, çevresel etkenler de bu sınırlar içinde gelişime katkıda bulunurlar. Gelişim, bazen hızlı bazen yavaş olmasına rağmen ileriye yönelik ve tek yönlü bir sürecin anlatımıdır.
Gelişim, erken çocukluk dönemi dediğimiz dönemde oldukça hızlıdır ve ilerleyen süreç içinde kritik bir dönemdir. Erken çocukluk dönemi ise yaşamın ilk yılından itibaren başlayıp ilköğretim dönemine kadar olan yılları kapsamaktadır.
Gelişimsel değerlendirme; çocuğun bir çocuk gelişimci tarafından bilişsel, ince ve kaba motor, dil, sosyal-duygusal, öz bakım gelişim alanlarının ayrıntılı olarak değerlendirilmesidir. Yaşına göre kazanılması gereken becerilere yönelik yapılmaktadır. Gelişimsel değerlendirme rutin bir sağlık kontrolü kadar önemlidir. Gelişimsel değerlendirme gelişim basamaklarındaki gecikmeleri ve sapmaları erken dönemde görmemizi buna uygun müdahale programları hazırlamamızı sağlamaktadır.
Erken çocukluk ve bebeklik döneminden itibaren düzenli aralıklarla (3-6 Ay) yapılan gelişimsel takip ve değerlendirme gelişimsel risk ya da zorlukların erken fark edilmesini sağlamaktadır. Erken tanı ve erken müdahale ile ortaya çıkabilecek pek çok zorluk önlenebilmektedir. Ayrıca gelişimsel açıdan çocuklarımızın en yüksek potansiyellerine ulaşması sağlanabilmektedir.
En önemli nokta ise çocukların gelişimsel takibinin yapılması için herhangi bir sağlık ya da gelişimsel probleminin olmasına gerek yok. Her çocuğun doğumundan itibaren büyümesi, aşılarının yapılması, sağlık izlemleri gibi gelişimsel açıdan da izlenmesi gerekmektedir. Çocukluk döneminde yaşanan olumlu ya da olumsuz koşulların erişkin yaşamda duygusal, bilişsel süreçleri, davranışları da etkilediği bilinmektedir. Erken süreçte gelişimsel değerlendirme sonucu yapılan doğru yaklaşımlar, uygulamalar gelişim ile ilgili ortaya çıkabilecek pek çok sorunu (uyku sorunu, yeme problemi, davranış problemleri, vb.) önleyebilmektedir.
Gelişim basamakları paralel olarak ilerler, bir basamaktaki noksanlık diğer gelişim basamaklarını da etkilemektedir. Gelişim basamaklarında geriliği olan bir çocuk erken dönemde ebeveynler veya doktoru tarafında bazen normal kabul edilip zamana bırakılabilmektedir. Birçok çocukta iki yaşını geçtikten sonra bir problem durumla karşılaşıldığında (konuşmadığı, yürümediği ya da daha ileri dönemde okulda başarısız olduğu) gelişimsel olarak geri olduğu fark edilmektedir. Oysa ki iki yaş öncesi erken tanı ve tedavi ile gelişimi desteklenerek çocuğun var olan potansiyelinin en yüksek düzeyine çıkması sağlanabilir. Bu nedenle gelişimsel değerlendirme ne kadar erken değerlendirilip takip edilirse gelişimsel gecikmelerde o kadar erken tespit edilir ve müdahale programı hazırlanır.
Gelişimsel değerlendirme esnasında çeşitli tarama testlerinden yardım alınır ve ebeveynlerden çocuğa yönelik detaylı ön bilgi alınması gerekmektedir. Yani bir noktada gelişimsel değerlendirmenin temeli aile merkezli gelişimsel değerlendirmeye dayanmaktadır. Gelişimsel değerlendirme sonucunda ise çocuğun varsa gelişim geriliklerine yönelik program hazırlanır veya gerekli birimlere (dil ve konuşma terapisti, kbb uzmanı, odyolog, diyetisyen, çocuk psikiyatristi, psikolog, özel eğitim uzmanı, fizyoterapist, ergoterapist, vb.) yönlendirilmesi sağlanır.
Unutulmamalıdır ki; gelişim değerlendirmesi için çocuğun bir hastalığının, tanısının ya da ciddi olduğunu düşündüğünüz bir probleminin olması gerekmiyor. Gelişimsel değerlendirme sayesinde çocuğun farklı gelişim alanlarındaki gelişimsel düzeyini öğrenebilir ve nasıl desteklenmesi gerektiği konusunda destek ve danışmanlık alabilirsiniz. Ayrıca gelişim testi bir zeka testi değildir.
Şefika Nur Doğan
Çocuk Gelişimci & Aile Danışmanı
Şefika Nur Doğan Keleş 